ความรู้และคุณธรรม บนเส้นทางเดียวกัน

จุดเริ่มต้นจากการบรรพชาภาคฤดูร้อน

โรงเรียนกุศลสมาครวิทยาลัยเป็นโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา แห่งแรกของคณะสงฆ์อนัมนิกายในประเทศไทย ได้รับอนุมัติให้จัดตั้งเมื่อวันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๒ โดยมีจุดเริ่มต้นจากโครงการบรรพชาสามเณรภาคฤดูร้อน และปณิธานในการสร้างโอกาสทางการศึกษาแก่เยาวชน ให้สามารถศึกษาพระธรรมควบคู่กับวิชาสามัญ และเติบโตเป็นศาสนทายาทผู้มีความรู้และคุณธรรม

ใน พ.ศ. ๒๕๒๙ สมัยที่พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และศาสตราจารย์มารุต บุนนาค ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ได้มีการริเริ่มโครงการบรรพชาสามเณรภาคฤดูร้อน เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลเนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๕ รอบ ๖๐ พรรษา ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ใน พ.ศ. ๒๕๓๐

ศาสตราจารย์มารุต บุนนาค ได้มอบหมายให้อาจารย์สมศักดิ์ สายหยุด อดีตผู้ช่วยผู้อำนวยการโรงเรียนมักกะสัน ซึ่งเป็นเลขานุการส่วนตัวในขณะนั้น ประสานงานกับคณะสงฆ์ฝ่ายเถรวาทและฝ่ายมหายาน เพื่อดำเนินโครงการ โดยมีวัดหลายแห่งเข้าร่วม อาทิ วัดคณิกาผล วัดปทุมคงคา วัดชนะสงคราม และวัดกุศลสมาคร

วัดกุศลสมาครเป็นวัดในสังกัดคณะสงฆ์อนัมนิกายแห่งแรกที่เข้าร่วมโครงการ อาจารย์สมศักดิ์ สายหยุด ได้ประสานงานกับพระโกสินทร์ เลืองซัน เลขานุการเจ้าคณะใหญ่อนัมนิกายในขณะนั้น และเสนอโครงการต่อพระครูบริหารอนัมพรต (เจริญ กิ๊นเจี๊ยว) เจ้าอาวาสวัดกุศลสมาครและเจ้าคณะใหญ่อนัมนิกาย ซึ่งท่านได้ให้การอุปถัมภ์และรับเป็นประธานดำเนินงานฝ่ายสงฆ์ โดยมีศาสตราจารย์มารุต บุนนาค เป็นประธานดำเนินงานฝ่ายคฤหัสถ์ ร่วมกับคณะกรรมการและพุทธศาสนิกชนผู้มีจิตศรัทธา

การจัดโครงการครั้งแรกกำหนดรับเยาวชนเข้าบรรพชา ๖๑ รูป แต่มีผู้สมัครเข้าร่วมถึง ๘๔ รูป จึงดำเนินโครงการระหว่างวันที่ ๖ เมษายน ถึงวันที่ ๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๐ เป็นเวลา ๓๐ วัน โดยได้รับการจัดสรรงบประมาณสนับสนุนจำนวน ๖๑,๐๐๐ บาท (หกหมื่นหนึ่งพันบาทถ้วน) จากศาสตราจารย์มารุต บุนนาค การดำเนินงานสำเร็จด้วยดี และเป็นพื้นฐานให้มีการจัดโครงการอย่างต่อเนื่องในปีต่อมา

จากความห่วงใย สู่การก่อตั้งโรงเรียน

ใน พ.ศ. ๒๕๓๑ ภายหลังเสร็จสิ้นโครงการบรรพชาสามเณรภาคฤดูร้อนครั้งที่ ๒ พระครูบริหารอนัมพรต (เจริญ กิ๊นเจี๊ยว) ได้ปรารภกับอาจารย์สมศักดิ์ สายหยุด ถึงอนาคตของสามเณรที่เข้าร่วมโครงการ โดยมีความห่วงใยว่าเยาวชนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์อาจไม่ได้รับโอกาสทางการศึกษาที่เพียงพอ ทั้งในกรณีที่ลาสิกขาเพื่อกลับไปดำเนินชีวิตในสังคม และในกรณีที่ประสงค์จะอยู่ศึกษาพระธรรมต่อไป

ท่านจึงมีดำริที่จะวางรากฐานทางการศึกษาให้แก่สามเณร เพื่อให้ได้รับทั้งความรู้ทางพระพุทธศาสนาและวิชาสามัญ อันจะเป็นประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิต และช่วยสืบทอดพระพุทธศาสนาฝ่ายอนัมนิกาย

อาจารย์สมศักดิ์ สายหยุด ได้นำดำริดังกล่าวไปหารือกับศาสตราจารย์มารุต บุนนาค และได้รับคำแนะนำให้ปรึกษาร้อยเอกอดุลย์ รัตตานนท์ อธิบดีกรมการศาสนาในขณะนั้น จนนำไปสู่แนวทางการจัดตั้งโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา ขึ้นภายในวัดกุศลสมาคร

การจัดตั้งโรงเรียนเริ่มจากการแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงาน โดยมีพระครูบริหารอนัมพรต (เจริญ กิ๊นเจี๊ยว) เป็นประธานคณะกรรมการบริหารโรงเรียน ศาสตราจารย์มารุต บุนนาค เป็นประธานอุปถัมภ์และที่ปรึกษา และอาจารย์สมศักดิ์ สายหยุด เป็นกรรมการและเลขานุการ ร่วมกับคณะกรรมการทั้งฝ่ายบรรพชิตและคฤหัสถ์

คณะกรรมการได้เสนอเรื่องขอจัดตั้งโรงเรียนต่อกรมการศาสนาเมื่อวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๑ ในระหว่างการพิจารณา มีประเด็นเกี่ยวกับการใช้ชื่อ “โรงเรียนกุศลสมาครวิทยาลัย” เนื่องจากกรมการศาสนาประสงค์ให้ใช้ชื่อ “โรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา วัดกุศลสมาคร” เช่นเดียวกับโรงเรียนพระปริยัติธรรมทั่วไป

องปลัดถนอม เถี่ยนถึก (อารีย์กุลชัย) เจ้าอาวาสวัดสุนทรประดิษฐ์ จังหวัดอุดรธานี ผู้ทำหน้าที่ประสานงาน ได้ชี้แจงว่าโรงเรียนระดับมัธยมศึกษาแห่งอื่นสามารถใช้คำว่า “วิทยาลัย” ต่อท้ายชื่อได้ เช่น โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยและโรงเรียนไตรมิตรวิทยาลัย จึงเสนอให้โรงเรียนแห่งนี้ใช้ชื่อดังกล่าวเช่นเดียวกัน

ต่อมา กรมการศาสนาได้อนุมัติให้จัดตั้งโรงเรียนและดำเนินการจัดการเรียนการสอนเมื่อวันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๒ โดยใช้ชื่ออย่างเป็นทางการว่า “โรงเรียนกุศลสมาครวิทยาลัย” โรงเรียนจึงถือวันที่ ๒๐ มกราคมของทุกปีเป็นวันก่อตั้งโรงเรียน

พัฒนาสถานศึกษาและเส้นทางของผู้เรียน

ในระยะแรก โรงเรียนใช้อาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ๔ ชั้น ภายในวัดกุศลสมาครเป็นสถานที่จัดการเรียนการสอน ต่อมาได้พัฒนาอาคารเรียนสูง ๗ ชั้น โดยใช้งบประมาณก่อสร้างจำนวน ๒๕,๐๐๐,๐๐๐ บาท (ยี่สิบห้าล้านบาทถ้วน) เพื่อใช้เป็นสถานที่เรียน ที่พักของสามเณรนักเรียน และสำนักงานสำหรับการบริหารงาน

โรงเรียนจัดการศึกษาในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นและมัธยมศึกษาตอนปลาย โดยส่งเสริมให้สามเณรได้รับความรู้ทางวิชาสามัญควบคู่กับการศึกษาพระพุทธศาสนา เพื่อให้มีพื้นฐานสำหรับการศึกษาต่อ การดำเนินชีวิต และการปฏิบัติศาสนกิจ

ตลอดระยะเวลาการดำเนินงาน มีศิษย์เก่าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษาทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดยสถาบันในประเทศไทยที่ปรากฏในประวัติโรงเรียน ได้แก่ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยมหิดล ศิษย์เก่าบางส่วนยังคงดำรงสมณเพศและปฏิบัติงานสนองกิจการคณะสงฆ์อนัมนิกาย

ความร่วมมือของคณะสงฆ์และภาคการศึกษา

พระมหาคณานัมธรรมปัญญาธิวัตร (เจริญ กิ๊นเจี๊ยว) ผู้ก่อตั้งและเจ้าของโรงเรียน ซึ่งสามเณรนักเรียนเรียกด้วยความเคารพว่า “หลวงปู่” ได้วางรากฐานด้านบุคลากร โดยอาราธนาพระสงฆ์จากคณะสงฆ์อนัมนิกาย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และวัดต่าง ๆ ให้เข้ามาช่วยงานด้านการเรียนการสอนและการบริหารโรงเรียน

วัดที่มีส่วนสนับสนุนบุคลากรตามประวัติโรงเรียน ได้แก่ วัดคณิกาผล วัดปทุมคงคา วัดไตรมิตรวิทยาราม วัดชนะสงคราม วัดจักรวรรดิราชาวาส และวัดประยุรวงศาวาส

นอกจากนี้ โรงเรียนยังได้รับความร่วมมือจากครูอาจารย์ของสถาบันการศึกษาหลายแห่ง อาทิ โรงเรียนไตรมิตรวิทยาลัย โรงเรียนวัดคณิกาผล โรงเรียนวัดราชบพิธ โรงเรียนฤทธิณรงค์รอน โรงเรียนอัสสัมชัญ และโรงเรียนบาลีเตรียม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ให้มาปฏิบัติหน้าที่อาจารย์พิเศษและสนับสนุนงานด้านการบริหาร ความร่วมมือดังกล่าวมีส่วนสำคัญในการพัฒนาการศึกษาของสามเณรนักเรียน